In deze blog kijken we naar de school als oplosser voor maatschappelijke problemen. We nemen hiervoor schoolzwemmen als casus. Daarnaast duiken we in het gevoel van altijd bereikbaar te moeten zijn en bekijken we hoe schoon scholen zijn.

De Tweede Kamer wil schoolzwemmen weer invoeren. Het aantal kinderen zonder zwemdiploma neemt toe, en dat vinden de Kamerleden een ongewenste ontwikkeling. Dat gaat niet van de ene op de andere dag, dus het kabinet moet eerst met het onderwijs in gesprek om “realistische scenario’s uit te werken”, vindt de Kamer. Mooi onderwerp voor vragen aan onze deelnemers in het primair onderwijs!

Van de 579 Tappers zijn 82 voor het verplicht stellen van schoolzwemmen voor leerlingen, 137 zijn voor, mits… 191 deelnemers zijn tegen, en 89 zijn tegen, tenzij (figuur 1). De echte tegenstanders zijn in de meerderheid, maar voor een behoorlijke groep zijn de omstandigheden waaronder wel heel belangrijk.

De direct voorstanders nemen voor hun antwoord met name het belang van het hebben van een zwemdiploma in overweging, de directe tegenstanders kijken met name naar de tijd die het kost, de verantwoordelijkheid/druk die het (mogelijk) legt op leraren én hun opvatting over de taak van school/het onderwijs. Verantwoordelijkheid en tijd is ook voor veel deelnemers die tegen, tenzij stemmen van belang. Ook bij een meerderheid van de Tappers die voor, mits stemmen zijn dit belangrijke overwegingen.

Figuur 1

In de open vraag die we stelden zien we dit ook terug. Deelnemers geven aan dat het geen taak van school is dat het te veel tijd kost, en dat het gratis aangeboden moet buiten schooltijd, omdat een diploma wel van belang is.

“Belangrijk dat alle kinderen leren zwemmen. Misschien aanbieden na schooltijd, direct uit school. Niet onder verantwoordelijkheid leraren. Er is al tijd tekort en de basisvaardigheden moeten op orde=de taak van het onderwijs. Dit is taak ouders.”
“Lijkt me onwenselijk. We komen nu al niet uit met de tijd en alle taken die we moeten doen. Ik moet er niet aan denken dat dit er ook nog bijkomt, zou niet weten hoe/wanneer.”
“Ik heb het meegemaakt aan het begin van mijn carrière. Het kostte enorm veel tijd, bijna een hele ochtend. Voor 1 uurtje zwemles. En dat was ook nog met ouderhulp om de kinderen af te drogen. Kan het niet na schooltijd, als verlengde schooldag?”
“Ik ben niet tegen schoolzwemmen, maar de tijd die je kwijt bent aan vervoer en omkleden gaat ten kosten van de basisvaardigheden. Ook hebben veel kinderen al een diploma. Daarnaast wil ik de verantwoordelijkheid niet dragen. Zie eerder ongeval. Zorg dat het voor ouders financieel geen probleem is. Als ze het dan niet doen, is het hun keus. Zij zijn verantwoordelijk voor hun kind. De ideale wereld bestaat niet en niet alles is maakbaar. Onderwijs kan niet alle problemen oplossen.”
“Reistijd naar gemeentebad enkele reis 20 minuten, omkleden 10 minuten, zwemles 45 minuten, afdrogen en aankleden 15 minuten, reistijd 20 minuten. Dat is bijna 2 uur wat van mijn onderwijstijd af gaat. En maar klagen dat taal, lezen en rekenen achteruit gaat.”
“Liever gratis maken voor kinderen tussen de 5 en 12 jaar. Zodat ouders na schooltijd met hun kind naar zwemles kunnen. Lijkt mij slimmer. Tijdens schooltijd kost het mij veel tijd en gaat ten koste van de basisvaardigheden. Wij moeten als leraar erbij zitten ( verantwoordelijkheid). Op en neer met een bus et cetera… Dat is niet wenselijk… Ouders moeten meer hun verantwoordelijkheid nemen. Je helpt hen door de lessen gratis te maken.”

Voorstanders zien het als manier om kansengelijkheid tegen te gaan of als vervanging van een gymles.

“Veel leerlingen in mijn groep 7 hebben geen zwemdiploma. De armoede bij veel ouders speelt hier een heel grote rol in. Het herinvoeren van schoolzwemmen zal m.i. de kansenongelijkheid weer een stukje indammen
“Ik vind het een lastig onderwerp en eigenlijk een taak van ouders. Maar wat als zij het niet kunnen betalen, zijn zij bekend met wat er mogelijk is? Wat met ouders die het niet erg vinden dat hun kind geen diploma heeft, wordt het dan een taak van school? Ik snap hoe belangrijk het is, maar weet niet of die taak dan (weer) bij school moet komen te liggen.”
“Ik werk met een doelgroep die van huis uit vaak geen zwemles krijgt/heeft gehad. Ik vind het noodzakelijk dat iedereen leert zwemmen. Desnoods via school.”
“In een waterrijk land als Nederland, vind ik dat alle schoolkinderen verplicht een zwemdiploma moeten behalen op kosten van de overheid”
“Eventueel ipv een van de wekelijkse gymlessen zie ik hier zeker mogelijkheden”
“Schoolzwemmen ipv gymles in bepaald leerjaar dan. Het kan er niet ook nog bij. Of ‘rust’ in curriculum, zoals Engels er uit en nog wat zaken die in de onder- of middenbouw niet noodzakelijk zijn.”
“Schoolzwemmen bovenop het huidige curriculum heeft als gevolg dat iets anders geschrapt moet worden. Maar ipv een reguliere gymles zou bijv kunnen. (Er vanuit gaande dat leerlingen meerdere keren per week gym hebben. Dus dan bijv 1x per week zwemmen en 1x per week een andere gymles van vakdocent.)”
“Zeker weer terugbrengen in het curriculum! Zwemles is niet alleen belangrijk voor de veiligheid van de kinderen in de toekomst, maar ook voor de gezondheid.”
“Schoolzwemmen is in principe oké, maar dan moet het doel ook zijn het behalen van een zwemdiploma. Mijn persoonlijke ervaring is dat het een natte gymles is, wat ontzettend veel onderwijstijd weghaalt in de week.”

Belangrijk aspect is de verantwoordelijkheid.

“Leerkracht zou niet eindverantwoordelijk moeten zijn, zweminstructeurs zouden dit moeten zijn! Anders is dit een niet te dragen verantwoordelijkheid”
“Het kan alleen als leerkrachten NIET verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van de leerlingen tijdens de zwemles”
“Leerkrachten zijn verantwoordelijk bij het schoolzwemmen. Als dit veranderd wordt naar de badmeesters wil ik erover nadenken.”
“Alleen als er een zwembad in de buurt is, de leerkrachten niet verantwoordelijk zijn en er genoeg personeel is.”

Er zijn ook voorbeelden van scholen die nog wel aan schoolzwemmen doen:

“Bij ons schoolzwemmen we in gr 4 en 5. Ik ga al jaren mee (als leerkracht). Het programma is door de jaren heen veranderd van puur technisch zwemmen naar veiligheid en plezier in het water. En dat is heel belangrijk. Daardoor vind ik het nog noodzakelijker. De ouders vinden het ook erg fijn. Hoewel bij ons de meeste kinderen al meerdere diploma’s hebben als ze in gr 4 gaan zwemmen, vinden ouders het prettig dat het zwemmen onderhouden wordt, op deze manier. Zou erg jammer zijn als het wegvalt.”
“Ik heb neutraal gestemd. Wij zwemmen elke week met groep 3-4. Willen er mee stoppen. Veel voor, veel nadelen. De leerlingpopulatie maakt verschil. Ik vind het wel heel belangrijk dat elk kind de kans krijgt om te leren zwemmen.”

Twee uitspraken vielen ons op:

“Ik vraag me soms af wat ouders nog qua opvoeding te doen hebben als werkelijk alles in het basisonderwijs komt te liggen…”
“Ik ben het gewoon zat dat elk (opvoedings-, maatschappelijk) probleem op ons bord wordt gegooid. Onze hoofdtaak is lesgeven, kinderen een stevige basis meegeven. We zijn geen therapeuten, eet- en leefcoaches. Ik begrijp echt wel dat er op een (flink) aantal plekken armoede is, maar dan hoeft nog steeds niet alles naar het onderwijs te worden geschoven. Daarnaast past dat ook echt niet op het overvolle rooster..”

Niet geheel toevallig legden we op dezelfde dag als de vragen over schoolzwemmen aan al onze deelnemers deze stelling voor “Van scholen wordt verwacht dat ze meer maatschappelijke problemen oplossen dan toen ik voor het eerst begon in het onderwijs.” (Om beïnvloeding te voorkomen legden we eerst deze stelling voor, en daarna pas de vragen over schoolzwemmen)

Figuur 2
Figuur 3

In elke sector is een meerderheid het (helemaal) eens met de stelling (figuur 2). En wanneer we de resultaten splitsen op ervaring zien we het beeld dat je mag verwachten: Tappers met minder ervaring geven vaker aan het niet te weten, en Tappers met meer ervaring zijn het in grote meerderheid (helemaal) eens met de stelling (figuur 3). Deze stelling vraagt naar een perceptie. Het zou interessant zijn om te verzamelen wát er de afgelopen jaren gevraagd is om (meer) te doen en wat er dan meer gedaan wordt. Los van de krantenkoppen en opinieartikelen waarin geschreven wordt dat ‘scholen moeten…’

Onderwijs is nooit af. Er is altijd iets dat je kunt verbeteren, dat je bezighoudt, dat je ook nog graag zou willen doen. Daarnaast gaat veel communicatie tussen collega’s en bijvoorbeeld ouders/verzorgers tegenwoordig digitaal. Even een appje sturen naar een collega als er iets in je opkomt, mailen in het weekend, of ouders die na schooltijd via de ouderapp een bericht sturen. Die digitale beschikbaarheid kan negatieve gevolgen hebben voor je welzijn. In Vlaanderen moeten scholen van de overheid de verwachtingen van leraren, leerlingen en ouders daarover scherp stellen. Via welk kanaal communiceren we? Verwachten we een antwoord op een mail, en hoe snel? Voor zover wij weten zijn die afspraken er niet in Nederland. Wij stelden de afgelopen tijd een paar vragen over dit thema.

Figuur 4

Regelmatig en soms zijn de meeste gegeven antwoorden op de stelling ‘mijn werk doorkruist mijn privé meer dan ik zou willen (figuur 4). De groep die zelden of nooit zegt is in elke sector in de minderheid. Toch is een meerderheid van de deelnemers het (helemaal) oneens met de stelling het gevoel te hebben altijd bereikbaar te moeten zijn voor werk (figuur 5). Het doorkruisen van privé komt dus niet (alleen) door het gevoel bereikbaar te moeten zijn. Volgens een meerderheid in elke sector zijn er geen afspraken over bereikbaarheid buiten werktijd (figuur 6). Een deel van de deelnemers zou dat wel graag willen.

Figuur 5
Figuur 6

Ongeveer de helft van de Tappers leest in het weekend mails of berichten, maar beantwoordt alleen de meest dringende. 12 % beantwoordt alles en 18% leest niks (en beantwoordt dus ook niks). Als we deze vraag kruisen met het gevoel van altijd bereikbaar moeten zijn, zien we dat het percentage dat geen berichten leest groter is onder de groep die het (helemaal) oneens is met de stelling (figuur 7). In een kruising met een vraag over werk dat privé doorkruist geeft dezelfde groep vaker aan dat dit zelden of nooit gebeurt (figuur 8).

Figuur 7
Figuur 8

Ruim 20% van de Tappers denkt nooit aan ontslag nemen (figuur 9). Ongeveer 2% denkt er voortdurend aan. Dit percentage is groter bij deelnemers met meer ervaring (figuur 10).

Figuur 9
Figuur 10

Er lijkt een verband te zijn tussen de overeenkomst van verwachtingen over werken in het onderwijs en de dagelijkse praktijk aan de ene kant en het opkomen van de gedachte om ontslag te nemen aan de andere kant (figuur 11). Tappers bij wie zelden tot nooit die gedachte opkomt, geven vaker aan dat de verwachtingen vooraf (grotendeels) overeenkomen met de dagelijkse praktijk. Ook is onder hen het percentage dat aangeeft dat werk privé zelden of nooit meer doorkruist dan ze zouden willen, groter (figuur 12).

Figuur 11
Figuur 12

6% van de Tappers vindt de verschillende ruimtes (lokalen, personeelskamer, toiletten) in school over het algemeen vies. 6% geeft 1 ster, de grootste groep (39%) geeft 3 sterren en 2% geeft 5 sterren. Scholen in het primair onderwijs komen er het slechtste af, die in het hoger onderwijs het beste (figuur 13).

Figuur 13

Elke dag geven we je een lees-, kijk-, of luistertip. En elke week verzamelen we de tips van de afgelopen week op onze blog! Dit zijn de tips van 17 tot en met 23 februari!

Je kunt de tips ook in de app opslaan! Handig voor wat je later nog wilt lezen of als je artikelen rondom een thema wilt verzamelen! Of, als je een lijst wilt hebben van wat je gelezen hebt! Let op: opslaan van een tip kan 24 uur, opgeslagen tips blijven uiteraard beschikbaar zolang jij wilt in de app.

Vergeten een tip op te slaan? Ze staan gelukkig gewoon in onze blog:

Blog Teacher Tapp NL
Zit differentiatie in zwaar weer?
Toetsanalyses: Hoe moeilijk zijn de toetsvragen voor je leerlingen?
Een meester in leren: Cognitieve multimediatheorie van Richard Mayer
ATTENTION: making attention a school improvement priority
PDSA – deel 2: De kwalititeitscirkel wordt rond
10 vragen voor een geslaagde les

  • Bericht gepubliceerd op:24 februari 2024